Σταυρός

Μεταξύ των χωριών Κυπαρρίσι και Κοντοδεσπότι βρίσκεται ο Σταυρός με 370 κατοίκους, χτισμένος στο υπέροχο περιβάλλον της περιοχής. Παλιότερα ονομαζόταν Βέρτουρα και είχε σαν οικισμό το Κοντοδεσπότι που έγινε αυτόνομη Κοινότητα.

Το όνομα είναι θρησκευτικό κι έχει σχέση με του σταυρούς, που στήθηκαν σε πολλά σημεία, μετά από μια λιτανεία, για να φύγει το χτικιό (φυματίωση) η οποί αποδεκάτιζε το χωριό. Η άλλα ονομασία του χωριού Βερτουρα είναι Τουρκικής προέλευσης και σημαίνει <<πάρε-δώσε τη σφραγίδα>>. Πραγματικά κατά την Τουρκοκρατία γίνονταν συχνές αλλαγές αγάδων με αποτέλεσμα να αλλάζει συνεχώς και η σφραγίδα κυριαρχίας επί την περιοχή.

Ψηλότερα από το χωριό βρίσκονται οι ιστορικές τοποθεσίες Αντριαλά και Μνήματα. Τα Μνήματα είναι ορεινή περιοχή βόρεια του Σταυρού και ανατολικά των Αντριαλών. Πήρα το όνομα από τα μνήματα των πεσόντων κατά τη μάχη των Αντριαλών. Η μάχη αυτή έγινε στις 27 Ιουλίου του 1823 μεταξύ 600 Ελλήνων υπό την καθοδήγηση των Λιάκου, Βασιλείου, Χοντροβασίλη και Αργυροκαστρίτη και 10.000 Τούρκων του Γιουσουφ Πασά Περκοφτσιαλή. Η μάχη κράτησε 6 μέρες και κόστισε τη ζωή 16 Ελλήνων και περισσότερων από 300 Τούρκων. Δυστυχώς οι εσωτερικές διαμάχες από το 1822 συντέλεσαν στη φθορά του ηθικού των Ευβοέων και την τελική διάλυση του στρατοπέδου του Αγίου, που ήταν η αρχή του τέλους του Ευβοικού αγώνα.

Σήμερα στην περιοχή του Σταυρού υπάρχουν οι μεγάλες εγκαταστάσεις εξόρυξης βωξίτη της ΛΑΡΚΟ. Από εδώ ξεκινά ο ταινιοδρόμος, που μεταφέρει το βωξίτη στην παραλία των Βρυσσακίων , για να φορτωθεί στα πορθμεία με προορισμό το εργοστάσιο Λάρυμνας στην απέναντι ακτή.